الرضا من آل محمد

اَلرّضا مِنْ آلِ مُحمّد شعاری بود که عباسیان با هدف به دست آوردن دل دوست‌داران اهل بیت(ع) و جلب حمایت آنان در آغاز دعوت خود مطرح کردند. عباسیان با یادآوری ستم‌های امویان و مروانیان بر خاندان پیامبر(ص)، مدعی بودند که در پیِ احیای سنت رسول خدا(ص) هستند.

برخی پژوهشگران تاریخ معتقدند که عباسیان، در ابتدا مردم را با نام خود فرا می‌خواندند. اما پس از کشته شدن چند تن از رهبرانشان و احساس خطر افشای هویت واقعی خود، با بهره‌گیری از محبوبیت علویان در میان مسلمانانِ غیر عرب، شعار «الرضا من آل محمد» را مطرح کردند تا به‌طور غیرمستقیم مردم را جذب کنند. چرا که شمار علویان و محبوبیتشان نزد توده‌های مردم، در شکل‌گیری دولت عباسی نقشی کلیدی ایفا کرد.

محمد الله‌اکبری، پژوهشگر تاریخ، بر این باور است که فاصله جغرافیایی از حجاز و فشارهای حکومتی که پرسش درباره بنی‌هاشم را ممنوع می‌کرد، سبب شد تا دعوت‌شدگان، تفاوتی میان عباسیان، بنی‌الحسن(ع) و بنی‌الحسین(ع) قائل نشوند و «آل محمد» را یک گروه واحد و منتسب به پیامبر(ص) بدانند. براساس این دیدگاه، امام عباسی تأکید داشت که سران دعوت از ذکر نام او خودداری کنند و مردم را به شعار «الرضا من آل محمد» دعوت نمایند. همچنین، در پاسخ به کسانی که خواهان شناخت «الرضا» بودند، توصیه می‌شد که بگویند: «ما تقیه می‌کنیم».

عباسیان با همین شعار، وارد نزاع با بنی‌امیه شدند و پس از رسیدن به قدرت، در ستم بر مردم و هاشمیان، حتی از امویان نیز فراتر رفتند. به گفته مرتضی مطهری، اسلام‌پژوه شیعه، هدف عباسیان از به کارگیری این شعار، چیزی جز رسیدن به ریاست و خلافت نبود.

طبق نقل مورخان، پیش از عباسیان، زید بن علی مردم را به «الرضا من آل محمد» دعوت کرده بود. او در این تصمیم با امام صادق(ع) مشورت نمود و امام با اشاره به خطرات این اقدام، او را نسبت به پیامدهای احتمالی آگاه ساخت.

محمد الله‌اکبری همچنین معتقد است که از بیعت مردم با دعوت‌ها و قیام‌های علوی چنین برمی‌آید که مراد از «الرضا من آل محمد»، شخص معینی از خاندان پیامبر(ص) نبوده است، بلکه کسی بوده که مردم، بزرگان هاشمی، علوی یا بزرگان بلاد بر او اجتماع کرده و به او راضی شوند؛ هر کس که انتخاب می‌شد، «الرضا» بود. بنابراین، «الرضا» عنوان یا صفتی بوده که بر هر فرد منتخب اطلاق می‌شده است، نه نام شخص خاصی.

پیوند به بیرون

• «مقالات مرتبط با الرضا من آل محمد»، پایگاه مجلات نخصصی نور.